Thợ săn trở thành người bảo vệ loài ‘cá đặc sản’

Ẩm thực
Rate this post

Đà NẵngNhững người thợ săn cá ở lòng suối Tà Lang – Giàn Bí đã cùng nhau tập hợp để bảo vệ loài cá hằng năm trước nguy cơ tuyệt chủng ở Hòa Vang.

“Cá hàng năm ở đây nhiều vô kể. Thịt cá trắng, thơm, ngọt. Cá suối không có mùi tanh”, chị Thu, chủ một cửa hàng tạp hóa ở thôn Gián Bí, xã Hòa Bắc, Hòa cho biết. Huyện Vang, náo nức khi có khách. Hỏi về đặc sản cá năm của dân tộc Cơ Tu. Nhưng đó là kỷ niệm của năm cô học tiểu học.

Vũng Bọt – con suối sau nhà chị Thu, là nơi hợp lưu của sông Nam và sông Bắc, trước khi đổ ra biển Nam Ô, thành phố Đà Nẵng, với tên gọi sông Cu Đê. Đây là khu vực có số lượng cá cổ thụ lớn nhất của xã miền núi phía Tây Bắc Đà Nẵng. Cách đây hơn 20 năm, người lội qua suối cũng có thể dẫm phải con cá già. Quanh năm, cá là món ăn của mọi gia đình.

Bà Thu chỉ tay về Vũng Bọt tiếc nuối cái thời có thể đánh bắt cá kiếm ăn quanh năm. Hình ảnh: Nguyễn Đông

Chị Thu còn nhớ khi theo bố ra suối đánh cá khoảng một tiếng đồng hồ, chị xách cả rổ cá linh – tên loại cá hàng năm theo cách gọi của người Cơ Tu. Những nhóm người chăn trâu cũng thường rủ nhau ra suối bắt cá mang về đá gom ít củi, xiên cá vào que tre đặt trên than hồng để có món cá nướng thơm ngon. Cô nói: “Bây giờ bọn trẻ ở khu vực này không còn thích những bữa ăn như vậy nữa.

Anh Bùi Hoài Vũ, 31 tuổi, một người đi săn cá hàng năm trên địa bàn cho biết, người dân thôn Tà Làng, Gián Bí làm nghề câu cá từ xa xưa nhưng chỉ ăn những con cá to từ ba đến bốn ngón tay (trung bình. kích thước). của một con cá trưởng thành, khoảng 2 đến 3 ounce – tương đương với 0,3 kg mỗi con). Người đi săn thường dùng súng tự chế, có dây chun nối với thanh sắt nhọn bắn xa khoảng 50 cm, như vậy cá nhỏ sẽ không bị bắn trúng.

Theo anh Vũ, cá sống ở suối, nơi nước chảy xiết nên rất nhanh nhẹn. Người đi săn không chỉ giỏi nín thở để cúi mặt quan sát mà còn phải biết đoán hướng di chuyển, bắn trúng thân trước thì mới bắt được cá. Có khi phải lùa cá vào hang sâu, lặn xuống 4 – 5m mới bắn được cá. “Nếu không đủ hơi, dù có trúng cá cũng phải tạm gác lại đó, bơi lên mặt nước để lấy hơi rồi quay xuống đưa cá lên”, anh Vũ nói.

Cá cơm được đánh bắt ở nhiều sông suối đầu nguồn miền Trung.  Ảnh: Thành Đông

Cá cơm được đánh bắt ở nhiều sông suối đầu nguồn miền Trung. Hình ảnh: Thanh Dong

“Chúng tôi chỉ bắt cá để ăn chứ không bán”, anh Vũ cho biết, cá hàng năm với thịt chắc, dai, là món ăn đặc sản để đãi bạn bè phương xa, hay trong các dịp cúng núi của đồng bào và ăn. . Tết. Người dân trong vùng có thể đánh bắt cá để ăn quanh năm và “ăn nên làm ra”. Nhưng hơn chục năm nay, nhiều người từ nơi khác đến dùng xung điện và mìn để đánh cá.. Những con cá già dù lớn hay nhỏ khi bị cách đánh bắt này tấn công đều bị trắng bụng và được vớt lên.

Khi khoảng cách hơn 30 km từ trung tâm Đà Nẵng đến Hòa Bắc được chỉnh trang, thuận tiện đi lại, ngày càng nhiều người xuống phố chơi và vị ngon của cá được truyền tai nhau. Một lượng lớn cá đã được đánh bắt và đưa vào nhà hàng. Giá cá đang tăng dần, hiện từ 280.000 – 400.000 đồng một kg tùy kích cỡ.

Cá càng đắt thì nguồn cá càng cạn kiệt. Anh Vũ cho biết, trước đây mỗi lần đi săn chỉ bắn được 10 kg cá thì nay có ngày chỉ được 1 kg, có ngày khoảng 2 đến 3 con. Là người đang thực hiện chuyến du lịch khám phá ở Hòa Bắc, nhiều hôm anh Vũ đưa khách lội suối cả tiếng đồng hồ nhưng chẳng thấy con cá nào.

Anh Bùi Hoài Vũ, một tay săn cá có tiếng trong vùng đang triển khai tour khám phá ở Hòa Bắc.  Ảnh: Nguyễn Đông

Anh Bùi Hoài Vũ, một tay săn cá có tiếng trong vùng đang triển khai tour khám phá ở Hòa Bắc. Hình ảnh: Nguyễn Đông

Trước tình trạng khan hiếm cá hàng năm và nguy cơ bị xóa sổ bởi các phương thức đánh bắt hủy diệt, Quỹ Môi trường toàn cầu (GEF) đã phối hợp với các địa phương triển khai chương trình bảo vệ và phục hồi loài cá này.

Chiều 19/11, 30 người dân Tà Làng, Giàng Bí tập trung tại ngôi nhà ven sông Cu Đê của ông Đinh Văn Nhu, Bí thư chi bộ thôn Gián Bí để nghe chính quyền xã Hòa Bắc đọc quyết định thành lập. Bảo tồn và khai thác bền vững cá hàng năm. Họ chủ yếu là những người đi săn cá, thông thuộc từng thành sông, suối. Mỗi người được phát áo xanh làm hiệu của tổ bảo vệ, nhận kính lặn, súng bắn cá thủ công và rổ tre để bắn cá lớn ngoài mùa sinh sản (khoảng tháng 3 đến tháng 4 âm lịch).

Các tình nguyện viên của nhóm chịu trách nhiệm kiểm tra và báo cáo các hành vi sai trái trong đánh bắt cá hàng năm, chẳng hạn như sử dụng xung điện, chất nổ hoặc lưới có kích thước không phù hợp. Họ có thể báo ngay hoặc chụp ảnh để chính quyền địa phương xử lý.

Tiến sĩ Chu Mạnh Trinh, Trưởng nhóm Dự án GEF Hòa Bắc, người từng thành công với dự án bảo tồn cua đá ở Cù Lao Chàm (Quảng Nam), cho biết để bảo tồn cá hàng năm cũng như các loài cá khác trên sông. Ở Cu Đê, người dân địa phương khi khai thác phải sử dụng các công cụ truyền thống, không được đánh bắt vào mùa sinh sản.

Ông Trương Thanh Nhàn, Phó Chủ tịch UBND xã Hòa Bắc cho biết, nếu không có dịch Covid-19 thì tổ bảo tồn và khai thác bền vững hàng năm đã được thành lập sớm hơn. Chính quyền xã dự kiến ​​sẽ cử tình nguyện viên bảo vệ cá hàng năm đến Cù Lao Chàm để tham quan mô hình bảo tồn cua đá của xã đảo, khi chỉ đánh bắt và tiêu thụ những con cua đã lớn hết cỡ.

Phó Chủ tịch UBND xã Hòa Bắc Trương Thanh Thản trao súng ngắn và thúng cho các thành viên trong tổ bảo tồn và khai thác cá hàng năm.  Ảnh: Nguyễn Đông

Phó Chủ tịch UBND xã Hòa Bắc Trương Thanh Nhàn trao súng ngắn và thúng cho các thành viên trong tổ bảo tồn và khai thác cá hàng năm. Hình ảnh: Nguyễn Đông

“Cá hô là loài không thể nuôi được, chỉ có trong tự nhiên nên nếu bị săn bắt thả rông, loài cá này sẽ cạn kiệt và có nguy cơ tuyệt chủng ở sông Cu Đê”, ông Nhân nói và cho biết thêm, việc bảo tồn loài cá này. loài khó khăn vì “cá sống trong suối, không thể ngăn chặn hoặc quản lý”.

Trong thời gian tới, các thành viên trong Tổ bảo tồn sẽ được tập huấn kiến ​​thức, kỹ năng để trở thành tuyên truyền viên, vận động cộng đồng Cơ Tu hiểu được nguy cơ và giá trị của loài cá Năm. UBND xã Hòa Bắc dự kiến ​​chọn 6 khe suối làm khu bảo tồn, gắn biển cảnh báo, tuyệt đối không cho săn bắt để cá hàng năm có nơi trú ngụ, đẻ trứng. “Làng phải đưa vào hương ước để bảo vệ những khu vực này”, ông Nhân thông tin.

Hòa Bắc là nơi thu hút đông đảo du khách thập phương bởi phong cảnh hữu tình, là nơi lưu giữ những nét văn hóa của dân tộc Cơ Tu. Ông Nhân cho rằng, nếu bảo tồn được loài cá hàng năm thì chắc chắn sẽ có thêm lý do thu hút du khách đến với địa phương.

Ông Bùi Hoài Vũ hy vọng khi cá hàng năm được bảo tồn, người dân trong vùng sẽ có thêm việc làm, bán được nhiều nông sản. Còn chị Thư tính toán, nếu có thêm du khách về Tà Làng, Giàn Bí, gia đình sẽ san lấp khu đất hơn 1.400 m2 có view nhìn ra Vũng Bột và bãi đá hoang sơ để cắm trại qua đêm.

Cá hằng năm hay còn gọi là cá cao hay cá mát có tên khoa học là Nấm da đầu (onychostoma gerlachi). Ở Việt Nam, loài cá này mọc tự nhiên ở sông suối miền núi. Hình dáng bên ngoài của cá hàng năm giống như cá chép nhưng thân hình mảnh mai hơn, vảy màu bạc, vây hơi vàng óng ánh dưới ánh nắng mặt trời.

Cá hằng năm thường sống thành đàn, tập trung ở những vùng nước sâu ven sông suối ở thượng nguồn; ăn rêu trên đá ở các ghềnh, thác. Thịt cá có nhiều chất dinh dưỡng, có thể chế biến thành nhiều món từ kho đến canh rau răm, nướng hoặc chiên giòn; Ruột cá có thể nấu với các loại rau rừng, có vị đắng nhưng được nhiều người yêu thích.

Nguyễn Đông

Leave a Reply

Your email address will not be published.