Bài toán chống ngập ở Hà Nội: Giải pháp từ quy hoạch | Phân vùng

Ẩm thực
Rate this post

Cuối tháng 5, một lần nữa Hà Nội phải đối mặt với tình trạng ngập úng cục bộ trên hầu hết các tuyến phố. Thực tế này đòi hỏi phải có giải pháp cụ thể cho bài toán quy hoạch đô thị nhằm hạn chế, chấm dứt tình trạng “cứ hễ mưa to là lại ngập”.



Kiến trúc sư Dr. Đào Ngọc Nghiêm, Phó Chủ tịch Hội Quy hoạch Phát triển Đô thị Việt Nam, nguyên Giám đốc Sở Quy hoạch Kiến trúc Hà Nội

Để hiểu rõ hơn về việc quy hoạch đô thị ảnh hưởng như thế nào đến việc thoát nước của Hà Nội, phóng viên Báo Điện tử Chính phủ đã có cuộc trao đổi với TS. Đào Ngọc Nghiêm, Phó Chủ tịch Hội Quy hoạch Phát triển Đô thị Việt Nam, nguyên Giám đốc Sở Quy hoạch Kiến trúc Hà Nội.

Mỗi khi trời mưa thì lại xảy ra lũ lụt, nguyên nhân do đâu?

Theo ông, đâu là nguyên nhân dẫn đến tình trạng ngập úng tái diễn trong những ngày qua tại Hà Nội? Quy hoạch có phải là một trong những nguyên nhân chính ảnh hưởng đến vấn đề thoát nước ở thủ đô không, thưa ông?

Kiến trúc sư Dr. Đào Ngọc Nghiêm: Có thể thấy, tình trạng ngập úng cục bộ ở Hà Nội gần 10 năm nay luôn trở thành vấn đề “nóng” mỗi khi trời mưa lớn. Những năm 90, trong quy hoạch chung, chúng tôi đã tính đến vấn đề thoát nước mặt và quy hoạch năm 2011 cũng vậy. Với vị trí đặc biệt là đô thị lịch sử, cùng với những công trình, di tích hàng nghìn năm tuổi và cả những khu vực xây dựng mới, Hà Nội đã có quy hoạch thoát nước riêng.

Quy hoạch thoát nước Hà Nội được thực hiện theo hai giai đoạn. Giai đoạn 1 sẽ kết thúc vào năm 2010 và giai đoạn 2 sẽ được điều chỉnh theo quy hoạch thoát nước (tức là tại thời điểm này Hà Nội đã mở rộng và điều chỉnh, đến năm 2020 sẽ hoàn thành). Có thể nói, chúng tôi đã lên kế hoạch và triển khai theo đúng kế hoạch. Tuy nhiên vẫn bị ngập, vậy nguyên nhân do đâu?

Trước hết cần quan tâm đến tình hình biến đổi khí hậu và các yếu tố ảnh hưởng đến việc thoát nước.

So với trận mưa lớn nhất năm 2018 lên tới lượng mưa trên 200 mm, trong 2 ngày 29-30 / 5, chỉ trong 2 giờ, lượng mưa tại Cầu Giấy ghi nhận lên tới 180 mm. Trong khi đó, quy hoạch thoát nước giai đoạn 2 tính toán lượng mưa lớn nhất trong 2 ngày là 310 mm, trung bình 2 giờ khoảng 100 mm. Đầu vào thoát nước, tức là lượng mưa quá lớn, vượt quá khả năng hỗ trợ của quy hoạch, thì tình trạng ngập úng cục bộ là không thể tránh khỏi. Đó là lý do khách quan.

Để giải thích vấn đề ngập úng này, chúng ta phải xem xét yếu tố nào ảnh hưởng mạnh đến việc thoát nước hiện nay. Đầu tiên, chúng tôi chia thành 4 lưu vực thoát nước tại Hà Nội. Chẳng hạn, lưu vực thoát nước sông Nhuệ lấy sông Đáy làm chính; lưu vực thoát nước phía Bắc Hà Nội; các lưu vực thoát nước phía Tây và phía Nam… cho thấy chúng ta đã phân chia các vùng tiêu này hợp lý, trong đó các sông là đầu mối tiêu thoát nước ra khỏi Hà Nội.

Thứ hai, chúng tôi xem xét hệ thống cống rãnh. Hệ thống cống ngầm của Hà Nội đã có từ thời Pháp thuộc. Hiện nay, ở khu vực nội thành, chúng tôi thấy có cả cống ngầm và cống lộ thiên. Riêng khu vực nội thành này, nếu trước đây, thời Pháp chỉ có 74 km cống ngầm thì nay đã có gần 140 km. Rõ ràng, hệ thống này đã phát triển nhưng vẫn còn một số tồn tại như việc thu gom nước mặt, nước thải dễ gây tắc nghẽn, bảo trì, v.v.

Yếu tố thứ 3 phải kể đến là diện tích hồ điều hòa mặt nước. Hiện chúng tôi có diện tích hồ trong nội thành hơn 120 hồ, ngoại thành khoảng 80 hồ. Tổng diện tích hơn 6.000 ha mặt nước của Hà Nội hiện nay, chiếm khoảng 2% diện tích tự nhiên. Tuy nhiên, theo tính toán khoa học và kinh nghiệm nước ngoài, để điều tiết dòng chảy của nước mặt, các đô thị cần 5-6% diện tích tự nhiên là mặt nước. Như vậy, chúng ta thiếu khu vực này để đảm bảo điều hòa không khí.

Mặt khác, thời gian qua có khoảng 20 hồ bị san lấp, nhiều hồ bị thu hẹp diện tích. Việc thiếu diện tích điều tiết mặt nước và lấp một số hồ tự nhiên đã gây khó khăn cho việc thoát nước gây ngập úng.

Một yếu tố khác là các kênh thoát nước trong các khu dân cư. Hà Nội có nhiều sông như Lừ, Kim Ngưu, Tô Lịch, Nhuệ … Thời gian qua, các hệ thống sông này đã được tập trung làm sạch, nhưng chưa chú trọng đảm bảo dòng chảy. Trong khi đó, những con sông này không chỉ tiêu thoát nước mặt, mà còn kết hợp làm thủy lợi phục vụ tưới tiêu nông nghiệp. Điều này cần có cơ chế, chính sách hợp lý.

Ngoài ra, chúng ta cần điều tiết ở cuối mỗi lưu vực để thoát nước bằng các hồ lớn khi chúng ta có sông nhưng không có nhiều hồ lớn.

Cuối cùng, yếu tố ảnh hưởng đến tình trạng ngập úng là các bến bơi ở hạ lưu. Theo quy hoạch và thực tiễn thoát nước những năm qua, Hà Nội đã có nhiều trạm bơm hạ du như hệ thống trạm bơm Liên Mạc; Yên Sở với 3 bến bơi Yên Sở I, II, III; Khu vực Đồng Mông có 2 trạm bơm, hoặc có khu vực chuẩn bị xây dựng trạm bơm nước khu đô thị Nam Thăng Long, Đông Mỹ… Tất cả các trạm bơm này đều góp phần đẩy nhanh tiêu thoát nước. các sông chính để đổ ra biển và các sông khác.

Tuy nhiên, dòng nước chảy mạnh cũng dự báo công suất của các trạm bơm này còn nhỏ. Đơn cử như đợt lũ vừa rồi xảy ra cách đây 2, 3 ngày, tất cả các máy bơm, trạm bơm khác đã huy động hết nhưng vẫn ùn ứ bình thường. Đã đến lúc chúng ta phải nâng công suất các trạm bơm? Đây là vấn đề cần được sự quan tâm của Nhà nước.

Theo ông, với những dự án chưa triển khai thì cần có giải pháp như thế nào để tránh ảnh hưởng đến hệ thống thoát nước đô thị?

Kiến trúc sư Dr. Đào Ngọc Nghiêm: Tôi nghĩ chúng ta phải rút ra bài học là không nên phát triển theo kiểu “xôi đậu”, tức là chỉ tập trung cho đô thị, còn hệ thống kỹ thuật bên ngoài chưa hài hòa với đô thị. . Theo đó, chúng ta cần có giải pháp để rà soát. Khi các chủ đầu tư xây dựng khu đô thị mới, họ cũng phải chịu trách nhiệm về hạ tầng kỹ thuật bên ngoài.

Đồng thời, Nhà nước phải nhận thấy rõ vai trò của mình. Nghĩa là khi cho phép bố trí nguồn lực đối ứng để phát triển hạ tầng kỹ thuật bên ngoài thì vấn đề ngập úng mới giải quyết được.



Bài học được thiết kế để thành công
Nhân viên Công ty Thoát nước Hà Nội xử lý kịp thời thoát nước một số tuyến phố sau trận mưa lớn ngày 29/5. Ảnh: VGP / Diệu Anh

Kế hoạch cần được điều chỉnh

Thời gian tới, Hà Nội cần có những thay đổi gì trong quy hoạch đô thị để hạn chế và chấm dứt tình trạng “mưa thì ngập”, thưa ông?

Kiến trúc sư Dr. Đào Ngọc Nghiêm: Chúng ta cần điều chỉnh quy hoạch mới, bổ sung kênh tiêu, khơi thông dòng chảy, đặc biệt nâng công suất các trạm bơm đầu nguồn và duy tu bảo dưỡng để chống ùn tắc cục bộ.

Một giải pháp mà tôi nghĩ phải làm ngay là đầu tư cho địa phương chống ngập bằng các trang thiết bị hiện đại và lực lượng cơ động như lực lượng phòng cháy, chữa cháy.

Bên cạnh đó, muốn điều chỉnh quy hoạch đáp ứng yêu cầu của biến đổi khí hậu, chúng ta cần có thời gian. Bây giờ chúng tôi đang chuẩn bị quy hoạch Hà Nội cho giai đoạn 2021-2030, chúng tôi phải lồng ghép vấn đề này. Trước mắt, chờ khi thực hiện xong quy hoạch này cần có biện pháp chống ngập úng cục bộ. Vấn đề này ở nhiều nước đã được giải quyết và ngay cả TP.HCM cũng đã có những giải pháp thành công.

Chẳng hạn ở Mỹ, Hà Lan có cách chống ngập rất nhanh bằng kè trắng khoa học hoặc trạm bơm cao tốc. Phải chăng trong giai đoạn này, Hà Nội cũng cần điều chỉnh kinh phí xây dựng các trạm chống ngập cục bộ. Chắc chắn các trạm ngập cục bộ này phải kết nối hệ thống thoát nước…

Đó là vấn đề thoát nước lâu dài, chúng ta phải xem xét tất cả các yếu tố, thay vì chỉ nhìn vào những chi tiết vụn vặt. Đây được gọi là chiến lược thoát nước mà chúng ta cần quan tâm và trước hết cơ quan quản lý phải thống nhất và giải quyết đồng bộ.

Xin chân thành cảm ơn!

Leave a Reply

Your email address will not be published.